Sposoby tłumaczenia tekstu literackiego

Przekład literacki należy do trudnych rodzajów tłumaczeń. Oryginał przełożony na język docelowy, musi przenosić zamysł autora, jego emocje czy wrażliwość. Teksty literackie są naszpikowane zabiegami stylistycznymi, czasem specyficznym językiem. Ich akcja dzieje się w konkretnych miejscach i czasach, często obcych dla odbiorców w innych krajach. Dlatego, dobry tłumacz musi znać sposoby tłumaczenia tekstu literackiego. Autor przekładu zobowiązany jest nie tylko do bezbłędnego tłumaczenia z jednego języka na drugi. Poza samym tekstem, przetłumaczyć musi także wiele pobocznych, pozasłownych zawartości dzieła literackiego.

Sposoby tłumaczenia tekstu literackiego – z czym mierzy się tłumacz?

Tłumacz literatury ma niełatwe zadanie, aby precyzyjnie oddać zamysł autora książki, wiersza czy innego utworu literackiego. Wiele dzieł zawiera formy i zabiegi stylistyczne, które nie zawsze łatwo można przełożyć z tekstu źródłowego na docelowy język. Każdy język rządzi się swoimi prawami, dlatego znalezienie złotego środka, który w pełni zobrazuje książkę czy wiersz to zadanie, z którym mierzyć się musi każdy tłumacz literatury.

Tłumacze mają swoje sposoby, które ułatwiają im pracę z tekstem literackim, dzięki czemu czytelnicy na całym świecie mogą sięgać po książki i czerpać z nich przyjemność. Praca tłumacza to nie tylko zwykłe tłumaczenie, zdanie po zdaniu, to także przekład myśli, emocji, stanów bohaterów ich uczuć. Kalka językowa nie odzwierciedli w pełni przekazu sztuki literackiej. Od tłumacza wymaga się czegoś więcej. Autor przekładów literackich musi być uwrażliwiony na wszystkie zabiegi, które autor zastosował w swoim dziele.

Nie bez znaczenia jest kontekst kulturowy umieszczony w książce. Tłumacz literatury powinien znać kulturę i cechy charakterystyczne, w których osadzona jest akcja literacka. Dlatego, bardzo często umieszcza się przypisy w tłumaczonych utworach pisarskich. Mają one na celu przybliżyć obce zagadnienia i standardy panujące w publikacji. To dobry sposób tłumaczenia tekstu literackiego, gdyż bez zniekształcania samej treści utworu, pozwala czytelnikom zapoznać się z niezrozumiałymi fragmentami.

W literaturze natknąć się można na slang, mowę potoczna czy idiomy. Dobry tłumacz beletrystyczny potrafi przekładać nawet takie fragmenty, które w pełni składają się z potoczności. To bardzo pożądana umiejętność, której efektem jest wysokiej jakości przekład literacki. Językiem pełnym mowy potocznej jest język angielski. Tłumaczenie slangu angielskiego na slang polski, wymaga perfekcyjnej znajomości obu języków, źródłowego oraz docelowego. I tylko tłumacz literacki, który potrafi tego dokonać, może zostać uznany za specjalistę w swojej dziedzinie.

Poezja to charakterystyczne dzieło literackie, z którym niejeden tłumacz może mieć problemy. Wiersze są często skrótami myślowymi lub impulsem mającym poruszyć wyobraźnię. Tłumacz musi być również trochę poetą, aby prawidłowo przekazać to, co autor miał na myśli. pomocne jest tłumaczenie intersemiotyczne, które przybliży wszystkie emocje zawarte w poezji i nada tłumaczeniu właściwy charakter. Tłumaczenia poezji to nigdy nie jest kalka językowa, a starannie opracowany i wnikliwie przeanalizowany przekład. Znając sposoby tłumaczenia tekstu literackiego, tłumacz może poradzić sobie z tak trudnym zadaniem. Z biegiem czasu dojdzie do wprawy i tworzyć będzie perfekcyjne tłumaczenia literackie. Warto pamiętać, że wiersze bywają rymowane, co dodatkowo utrudnia pracę tłumacza. Nie dość, że trzeba przełożyć treść, jej wszystkie cechy charakterystyczne, aspekt emocjonalny i uczuciowy, to dodatkowo należy pamiętać o formie, która wyrażona jest rymami. Zdarza się, że autor przekładu poezji, pomija rymy, dodając tekst poboczny (didaskalia), który informuje o formie oryginału i wyjaśnia pominięcie jej ze względu na brak odpowiednich środków stylistycznych w języku docelowym.

Tłumaczenie literackiego języka źródłowego przysparzać może wielu problemów niedoświadczonemu tłumaczowi. Młodzi autorzy przekładów mają tendencję do dosłownego tłumaczenia tych fragmentów, które nie są dla nich jasne i zrozumiałe. Maria Krzysztofiak, w publikacji „Przekład literacki a translatologia” wyd. w 1993 roku, porusza wiele problemów, na które napotyka się w tłumaczeniach literatury. Niestety, takie tłumaczenia nie są łatwe, ale satysfakcja z dobrych opinii to wielka nagroda dla autora przekładu.

Warto przeczytać: Niemieckie słówka trudne do przetłumaczenia

Sposoby tłumaczenia tekstu literackiego – kto może tłumaczyć?

Język obcy to jedno, język literacki to drugie. Tłumaczem literatury może zostać osoba, która nie tylko bardzo dobrze zna język obcy. Musi także bezbłędnie posługiwać się językiem docelowym. A do tego mieć zmysł, który pozwoli na wierne przekazanie całego bagażu emocjonalnego zawartego w książce czy wierszu. Dosłowne tłumaczenie literatury to nie jest dobry sposób na uzyskanie prawidłowego przekładu.

Tłumacz literacki powinien być trochę drugim autorem danej publikacji, co pozwoli na odsłonę dzieła w nowym języku. Dobrze przetłumaczony tekst nabywa cech tłumacza i staje poniekąd jego własnym dziełem. Oczywiście nie dosłownie, ale podchodząc do pracy, autor przekładu powinien mieć na uwadze, że od jego zaangażowania zależeć może sukces publikacji wśród użytkowników danego języka.

Najlepiej na tekstach literackich znają się sami pisarze. Dlatego często zostają również tłumaczami obcej literatury. Posiadają wszelkie niezbędne umiejętności, które wymagane są przy tłumaczeniach literackich. Potrafią żonglować słowami jak nikt inny, a co za tym idzie, perfekcyjnie oddawać myśl autora oryginału. Pisarze, którzy aspirują do zawodu tłumacza, są bardziej krytyczni w swojej pracy. Starają się, aby przekazać odbiorcy dokładnie to, co zamierzał przekazać autor i dążą do idealnego tłumaczenia literackiego.

Czytanie rozwija wyobraźnię, wzbogaca zasób słów i uczy poprawności gramatycznej, stylistycznej i ortograficznej. Pasjonaci literatury to dobrzy kandydaci na tłumaczy dzieł beletrystycznych. Osoby zakochane w książkach czy poezji, wiedzą czego oczekują od publikacji, dlatego w tłumaczeniach potrafią zawrzeć wszystkie wymagania. To dobry sposób tłumaczenia tekstów literackich, którego wynikiem są przekłady wysokiej jakości.

Istnieje wiele grup społecznych i zawodowych, które posiadają aspiracje do tłumaczenia literatury. Nauczyciele poloniści i angliści świetnie sobie radzą z takimi przekładami. Dziennikarze czy publicyści to także grono osób, które przekłady literackie może z powodzeniem opracowywać. Dobrymi tłumaczami literackimi okazują się artyści z innych dziedzin. Autorzy tekstów piosenek czy scenariuszy filmowych mają predyspozycje pozwalające na wykonywanie przekładów dzieł literackich.

Koniecznie sprawdź: Jak czytać i rozumieć angielskie umowy?

Sposoby tłumaczenia tekstów literackich – o czym należy pamiętać?

Literatura wymaga od tłumacza wysilonej pracy. Autorzy przekładów literackich nie mogą dosłownie tłumaczyć książki czy wiersza. To nie jest polecany sposób tłumaczenia tekstów literackich. Treść, która jest zawarte w dziele literackim to nie tylko słowa, zdania i akapity. Literatura ma zadanie przekazać emocje bohaterów, ich uczucia, stany. Sylwetki bohaterów to często bardzo charakterystyczne i konkretnie przemyślane postaci. Tłumacz literacki musi być wyczulony na te fragmenty, które są kluczowe dla danej publikacji.

Należy zwrócić uwagę na język, który dominuje w danym dziele literackim. Może zawierać slang lub idiomy. Przetłumaczenie dosłowne lub na standardowy język docelowy, zaburza odbiór i zniekształca tekst źródłowy. Tłumacz powinien precyzyjnie oddawać zamysł oryginału i nie być zbyt swobodnym w pracy nad tekstem.

Jest wiele czynników, na które uwagę musi zwracać tłumacz literacki. Sama forma i budowa tekstu jest ważna i może mieć wpływ na odbiorców. Czy zdania są krótkie czy rozwlekłe, jak długie są akapity, jak autor prowadzi dialogi bohaterów? Znając sposoby tłumaczenia tekstu literackiego, o wiele łatwiej jest uzyskać wartościowy przekład.

Nie można zapominać o znaczeniu kulturowym i standardach panujących w tekście, które mogą być niezrozumiałe dla odbiorcy w innym kraju Tłumacz literacki musi mieć świadomość o ewentualnych różnicach i zapoznać z nimi czytelnika. To ma wpływ na znaczenie tekstu docelowego, gdy odbiorca zrozumie akcje toczące się w powieści i będzie rozumiał dlaczego tak, a nie inaczej wygląda jej rzeczywistość.

Ciekawy artykuł: Potoczne zwroty po angielsku